Namatay si Felipe, na kumakatawan sa sakripisyo ng uring manggagawa. Ngunit ang kanyang kamatayan ay hindi sayang; ito ay nagsilbing liwanag upang buksan ang mga mata ng iba. Si Delfin naman, bagamat nasaktan, ay nagpatuloy sa kanyang adhikain.
Sa gitna ng mga ito, si Delfin ay nagtatag ng isang union ng mga manggagawa sa isang imprenta. Nagsagawa sila ng welga laban sa mapang-abusong kapitalista. Dito ipinakita ni Santos ang unang realistang paglalarawan ng kilusang paggawa sa panitikang Pilipino—ang pagkakaisa, ang pagtataksil ng ilang lider, ang karahasan ng estado, at ang gutom na tanging rebolusyon lang ang sagot.
Bagamat hindi direktang nagtataguyod ng rebolusyon sa dahas (tulad ng nangyari noong 1896), ang rebolusyong tinawag ni Santos ay rebolusyon ng isipan at puso. Ang tawag dito ay pagkakaisa. Ang Banaag at Sikat ay nagsisigaw na ang tunay na kalayaan ay nasa pagkakapantay-pantay ng pagkakataon. buod ng banaag at sikat
Isang mahirap na estudyante ng abogasya at manunulat sa pahayagan. Isa siyang tapat na sosyalista na naniniwala sa mapayapang pagbabago ng lipunan at pagkakapantay-pantay ng karapatan sa pag-aari at kalakalan. Umibig siya kay Meni, ang anak ng mayamang si Don Ramon.
Ang anak ni Don Ramon na piniling talikuran ang karangyaan para sa pag-ibig at katarungan. Namatay si Felipe, na kumakatawan sa sakripisyo ng
Isang mayamang kapitalista na sumasalamin sa malupit na sistema ng lipunan.
Ang Banaag at Sikat ay higit pa sa isang nobela. Ito ay isang salamin ng ating nakaraan at isang maliwanag na ilaw para sa ating kinabukasan. Sinulat ito ni Lope K. Santos hindi upang purihin ang kanyang kakayahan sa pagsulat, kundi upang gisingin ang natutulog na kaisipan ng mga Pilipino. Sa gitna ng mga ito, si Delfin ay
Ang relasyon nina Delfin at Meni ay sumasagisag sa posibilidad na magkaisa ang magkaaway na uri. Ipinapahiwatig nito na kung ang pag-ibig ay maaaring tumawid sa hadlang ng yaman, kaya rin ng lipunang Pilipino na tumawid sa agwat ng kahirapan at kasamaan kung pipiliin lamang natin ang pag-unawa at pagkakaisa.